Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın (UNCTAD) yayımladığı Review Of Maritime Transport 2025: Staying The Course in Turbulent Waters başlıklı rapor, küresel denizcilik sektörünün kritik bir dönüm noktasından geçtiğini ortaya koyuyor.

Rapor jeopolitik gerilimler, ticaret rotalarındaki değişimler, navlun fiyatlarındaki dalgalanmalar ve enerji geçişinin yarattığı baskılar nedeniyle sektörün eşi benzeri görülmemiş bir belirsizlik ortamında faaliyet yürüttüğünü vurguluyor. UNCTAD’a göre deniz taşımacılığı, bu zorlu koşullara rağmen küresel ticaretin omurgasını oluşturmaya devam ederken, aynı zamanda sürdürülebilirlik, dayanıklılık ve dijital dönüşüm ekseninde yeniden şekillenen bir geleceğe uyum sağlamak zorunda. Raporda yer alan veriler, sektörün hem risklerini hem de önümüzdeki yıllara yön verecek kritik dönüşüm başlıklarını net bir şekilde gözler önüne seriyor.

SUMMARY

“The United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) has revealed in its report titled Review of Maritime Transport 2025: Staying the Course in Turbulent Waters that the global maritime industry is navigating a critical turning point.”

Büyüme Yavaşladı, Mesafeler Uzadı

Küresel deniz ticareti baskı altında. 2024'te %2,2'lik mütevazı bir büyümenin ardından, deniz ticaretinin 2025'te %0,5'e gerilemesi ve 2026-2030 döneminde yıllık ortalama %2 büyümesi bekleniyor. Gemilerin rotalarının değiştirilmesi mesafeleri artırdı ve ton-milin 2024'te hacimdeki büyümenin neredeyse üç katı olan %5,9 oranında artmasına neden oldu.

Deniz enerji ticareti kalıpları da değişiyor. Kömür, uzun vadeli bir düşüşe rağmen yükselişini sürdürdü, petrol yatay seyretti ancak daha uzun rotalar izledi ve gaz arttı. Talep, jeopolitik ve çeşitlendirme stratejileri, enerji akışlarını, nakliye mesafelerini ve enerji ticaretinin coğrafyasını yeniden şekillendiriyor.

Kritik mineral ticareti genişliyor, fırsatlar yaratıyor ama aynı zamanda riskler de yaratıyor. Bu gelişmeler deniz ticaretini yeniden şekillendiriyor ve taşımacılık ve lojistikte yeni talepler doğuruyor.

Liman Performansı ve Tedarik Zincirindeki Aksamalar

Gemi rotalarının ve liman uğraklarının yeniden düzenlenmesinin programları aksatması nedeniyle limanlar artan bir yük altında. Aralık 2023 ile Mart 2024 arasında, ortalama liman bekleme süreleri gelişmiş ekonomilerde %23 artarak 6,4 saate, gelişmekte olan ekonomilerde ise %7 artarak 10,9 saate çıktı. Liman performansının iyileştirilmesi, liman altyapısının ve hizmetlerinin iklim değişikliğinin etkilerine uyarlanması ve enerji geçişine uygun hale getirilmesi giderek daha acil hale geliyor. 2024 yılına kadar yaklaşık 200 liman LNG yakıt ikmal hizmeti sunuyordu ve daha fazlası da yolda.

Limanlar sadece altyapı ve hizmetlerden ibaret değil; aynı zamanda insan gücüyle de destekleniyor. Ancak çeşitlilik sınırlı kalmaya devam ediyor. Teknoloji, kapsayıcı eğitimle birleştiğinde yeni kapılar açabilir. Dijital ticaret kolaylaştırma araçları, limanlarda ve ulaştırma zincirindeki diğer halkalarda performansı artırır.

Geleceğin Filosu Karbonsuz Nakliyeye Hazır Mı?

Mayıs 2025 itibarıyla Süveyş Kanalı'ndan geçen yük miktarı, 2023 seviyelerinin %70 altındaydı. Küresel ticaretin %11'inin ve deniz yoluyla petrol ticaretinin üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı da kesinti riskleriyle karşı karşıya. Daha uzun rotalara geçiş, 2024 yılında nakliye kaynaklı karbon emisyonlarını artırdı.

Amerika Birleşik Devletleri ve diğer ülkelerdeki yeni ticaret tarifeleri işleri daha da karmaşıklaştırdı. Gelişmekte olan ekonomiler için, rotaların değişmesi bazı limanlar için aktarma fırsatları yaratabilirken, nakliye maliyetlerini de artırabilir.

Ocak 2025 itibarıyla dünya filosunda 2,44 milyar tonluk yüke sahip 112.500 gemi bulunuyordu. Yunanistan, Çin ve Japonya kapasitenin %40'ından fazlasını kontrol ederken, kapasitenin yaklaşık %50'si yalnızca üç bayrak devletinde kayıtlıydı: Liberya, Panama ve Marshall Adaları. Düşük karbonlu nakliyeye zamanında ve adil bir geçiş için filo yenilenmesi, gemilerin güvenli geri dönüşümü, sera gazı emisyonlarının kontrolüne ilişkin küresel kurallar ve kalifiye işgücü kilit öneme sahiptir.

Navlun Fiyatlarında Dalgalanma Yeni Normal

Navlun fiyatlarında dalgalanma yeni normal haline geldi. Konteyner, dökme yük ve tanker navlun fiyatları, jeopolitik gerilimler, ticaret politikası değişiklikleri ve arz-talep dengesizlikleri nedeniyle keskin bir şekilde dalgalanarak 2024 ve 2025 yıllarında yüksek ve dalgalı seyrini sürdürdü. Bu istikrarsızlık, küresel ticaret maliyetlerini artırıyor.

Gemilerin rotalarının değiştirilmesi, seferleri uzattı, etkin kapasiteyi azalttı ve işletme maliyetlerini yükseltti. Konteyner taşımacılığı, spot ve charter fiyatlarının 2024 ortalarında COVID-19 zirvelerine yaklaşması ve ardından gevşemesiyle ağır bir darbe aldı, ancak yine de kriz öncesi seviyelerin çok üzerinde seyretti. Yeni tarifeler ve Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklık riski nedeniyle dalgalanma 2025'te de devam etti.

Kuru yük taşımacılığı fiyatları, güçlü kömür, tahıl ve gübre talebi, Kızıldeniz rota değişikliği ve sınırlı filo büyümesi nedeniyle 2024 yılında artış gösterdi ve 2025 yılında yumuşadı. Jeopolitik faktörlere duyarlılığını yansıtan tanker piyasaları, Haziran 2025'te fiyatlarda ani artışlarla oynaklık yaşadı.

Çevresel uyumluluk harcamaları, nakliye maliyetlerine bir katman daha ekliyor. Avrupa Birliği emisyon fiyatlandırması, nakliye maliyetlerini, filo seçimlerini ve gemi segmentleri arasındaki rekabet gücünü etkilemeye başlıyor.

Sürdürülebilir ve Dayanıklı Deniz Taşımacılığı İçin 10 Eylem

UNCTAD hükümetlere, liman otoritelerine, armatörlere ve sektördeki tüm paydaşlara yönelik gelecek yılların yol haritası niteliğinde 10 öncelikli eylem belirledi. Rapor, bu eylemlerin yalnızca gelişmiş ekonomiler için değil, gelişmekte olan ülkelerin küresel ticaretteki konumunu güçlendirmek için de kritik olduğunu ortaya koyuyor.

UNCTAD tarafından hazırlanan rapora göre sürdürülebilir ve dayanıklı deniz taşımacılığı için 10 eylem

• Eşit entegrasyon ve dönüşüm için deniz taşımacılığı ve lojistiğinden yararlanın.
• Kesintilere ve belirsizliklere karşı plan yapın ve hazırlıklı olun.
• Filo modernizasyonunu ve sürdürülebilir denizcilik iş uygulamalarını teşvik etmek.
• Denizcilik sektöründeki işgücünü korumak ve güçlendirmek, kapsayıcılığı ve beceri geliştirmeyi teşvik etmek.
• Uluslararası nakliyeden kaynaklanan sera gazı emisyonlarını azaltmak, karbonsuzlaştırmayı hızlandırmak ve adil ve hakkaniyetli bir enerji geçişini kolaylaştırmak için düzenleyici tedbirleri uygulayın.
• Alternatif yakıtların güvenli bir şekilde elleçlenmesi, kullanılması ve taşınması için hazırlık yapın.
• Siber riskleri ele almak için dijital çözümlerden yararlanın ve düzenleyici çerçeveyi güçlendirin.
• Liman performansını izleyin ve ticaret kolaylaştırma önlemlerini ve araçlarını kullanın.
• Kapasite geliştirmeyi artırmak ve gelişmekte olan ülkeleri desteklemek.
• Yeni zorlukların üstesinden gelmek ve sürdürülebilir ve dayanıklı deniz taşımacılığını teşvik etmek için düzenleyici konularda hedeflenen iş birliğini güçlendirmek ve teşvik etmek.